Οι προτάσεις που εισάγονται με τις αναφορικές αντωνυμίες και τα αναφορικά επιρρήματα λέγονται δευτερεύουσες αναφορικές προτάσεις. Διακρίνονται σε :
Α) Επιθετικές αναφορικές προτάσεις (διακρίνονται σε περιοριστικές και μη περιοριστικές). Αυτές εισάγονται με τις αναφορικές αντωνυμίες και προσδιορίζουν ουσιαστικό της κύριας πρότασης, παίζουν δηλ. το ρόλο επιθετικού προσδιορισμού. Εισάγονται με τα : που , ο οποίος, η οποία, το οποίο (σημασιολογικά το που με την αντωνυμία οποίος είναι ισοδύναμα)
Β) Ελεύθερες αναφορικές προτάσεις (διακρίνονται σε ελεύθερες ονοματικές και ελεύθερες επιρρηματικές) και προσδιορίζουν το ρήμα της κύριας πρότασης
Οι ελεύθερες ονοματικές εισάγονται :
- με τις αναφορικές αντωνυμίες ο οποίος,α,ο, όποιος,α,ο, όσος,η,ο, ό,τι, οποιοσδήποτε, οσοσδήποτε κ.α. και αποτελούν δευτερεύουσες ονοματικές προτάσεις (επέχουν ρόλο υποκειμένου, αντικειμένου, κατηγορουμένου)
Οι ελεύθερες επιρρηματικές εισάγονται :
- με τα αναφορικά επιρρήματα όπου, οπουδήποτε, όποτε, οποτεδήποτε, όπως, οπωσδήποτε, όσο ,οσοδήποτε και αποτελούν δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις. Λειτουργούν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί που δηλώνουν :
τόπο, π.χ. Πήγαινε όπου θέλεις
χρόνο, π.χ. Μπορείς να έρθεις όποτε θέλεις
τρόπο, π.χ. Να κάνεις όπως σου είπα
ποσό, π.χ. Μπορείς να φας όσο θέλεις
συμφωνία, π.χ. Θα δεχτώ μόνο όπως σου είπα
εναντίωση ή παραχώρηση, π.χ. Όσο κι αν προσπάθησα, δεν μπόρεσα να τον μεταπείσω
παρομοίωση, π.χ. Θέλω να μ΄ εμπιστεύεσαι, όπως εμπιστεύεσαι το Γιώργο
Α1. Επιθετικές αναφορικές περιοριστικές προτάσεις (δε χωρίζονται με κόμμα από την κύρια)
Παραδείγματα :Τηλεφώνησε ο άνθρωπος που/ο οποίος σε ζητούσε το πρωί.
Η συμφωνία που/την οποία κάναμε πρέπει να μείνει μυστική.
Α2. Επιθετικές αναφορικές μη περιοριστικές προτάσεις (χωρίζονται πάντα με κόμμα από την κύρια)
Παραδείγματα :Θυμάμαι το φίλο μου το Βασίλη, ο οποίος/που με βοηθούσε πάντα.
Ο Νίκος συνόδευε μια ηλικιωμένη κυρία, η οποία/που ήταν η γιαγιά του.
Ο Παύλος, τον οποίο/που τον είδα χτες, μου μίλησε για σένα.
Μετά από λίγη ώρα, η οποία/που μου φάνηκε αιώνας, άνοιξε η πόρτα και μπήκαν μέσα τα παιδιά.
Ο πατέρας, ο οποίος/που είχε ακούσει όλη τη φασαρία, ήρθε και κάθισε κοντά μου.
Η Αλίκη, την οποία/που είχα να τη δω πολύ καιρό, εμφανίστηκε σήμερα το πρωί
Β) Ελεύθερες αναφορικές προτάσεις
1.Ελεύθερες αναφορικές ονοματικές προτάσεις
Παραδείγματα: Κάλεσε όποιον θέλεις.
Όσοι κοιμούνται ξεκουράζονται.
Αγοράζει ό,τι βρίσκει μπροστά της.
Στην εποχή μας είσαι ό,τι δηλώσεις.
Βοηθάει όσο μπορεί..
Βοηθάει όσο μπορεί.
2.Ελεύθερες αναφορικές επιρρηματικές προτάσεις
Παραδείγματα:
Μετά από λίγο καιρό θα χορεύεις όπως χορεύω εγώ.
Όπου κι αν πας, να με θυμάσαι.
Όση προσοχή και να/κι αν της δώσεις, δε μένει ευχαριστημένη.
Οποιοσδήποτε να τον φώναζε, ερχόταν. Πέρνα όποτε/οποτεδήποτε θέλεις
Όπου να πάει, τον λατρεύουν.
ΑΣΚΗΣΕΙΣ
1.Να επισημάνεις στα παρακάτω παραδείγματα τις αναφορικές λέξεις (αναφορικές αντωνυμίες ή αναφορικά επιρρήματα), με τις οποίες εισάγονται οι αναφορικές προτάσεις.
· Από το διαδίκτυο ενημερωνόμαστε για σημαντικά γεγονότα που συμβαίνουν στη χώρα μας και σ’ όλο τον κόσμο.
· Μερικοί δημοσιογράφοι δεν ασκούν το επάγγελμά τους, όπως θα έπρεπε.
· Στις εφημερίδες γράφτηκε ακριβώς ό,τι έγινε.
· Επισκεφθήκαμε το Νίκο, στον οποίο είχαμε να πάμε καιρό.
2. Στη θέση της αναφορικής αντωνυμίας που, χρησιμοποίησε εμπρόθετο αναφορικό, δηλαδή από, με, σε, για + αιτιατική της αναφορικής αντωνυμίας ο οποίος, α, ον.
· Πες μου το λόγο ______________ θέλεις να μην εξεταστείς γραπτά σήμερα.
· Πολλά γράφονται στις εφημερίδες σχετικά με την οικονομική κρίση ,______________ ευθύνονται και οι τράπεζες.
· Τα πιο σημαντικά γεγονότα σχολιάζονται στο κύριο άρθρο ,_____________ γράφει συνήθως ένας έμπειρος δημοσιογράφος.
3. Να επισημάνεις τις δευτερεύουσες αναφορικές προτάσεις και να υπογραμμίσεις τις λέξεις ή τις φράσεις που αυτές προσδιορίζουν .
Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις μαθητών, οι οποίοι, αν και προέρχονταν από φτωχές οικογένειες, πρώτευσαν στις εισαγωγικές εξετάσεις.Σημαντική παράμετρος της σχολικής ζωής, που δεν πρέπει να λησμονούμε, είναι και οι καλές σχέσεις μεταξύ των μαθητών .
4. Να αντικαταστήσεις τις υπογραμμισμένες αναφορικές προτάσεις με αντίστοιχα στο νόημα επίθετα ή μετοχές.
· Πολλά φάρμακα που σκοτώνουν έντομα σκοτώνουν επίσης και τα πουλιά
· Οι σχολικές εκδρομές που αποβλέπουν στη μόρφωση των μαθητών θα πρέπει να ενισχυθούν.
· Ευτυχώς η βοήθεια που αναμενόταν έφτασε έγκαιρα στις περιοχές που χτυπήθηκαν από το σεισμό.
· Το Γυμνάσιό μας κινδυνεύει από τους μαθητές που δεν είναι υπεύθυνοι και υπάκουοι.
Συμπλήρωσε τα κενά των παρακάτω προτάσεων με τις λέξεις ή φράσεις που μπορούν να αντικαταστήσουν την αναφορική λέξη και χαρακτήρισε τις αναφορικές προτάσεις.
- Ήταν τόσο στενοχωρημένος από την τιμωρία που του επιβλήθηκε, που(=_________) δεν έφαγε όλη την ημέρα.
- Όποιος(=__________)με ακούσει θα ωφεληθεί.
- Συχνά κατηγορεί τον εαυτό του, που(=____________)δε διάβαζε αρκετά ,όταν ήταν μαθητής.
- Ψάχνω να βρω κάποιον που(=__________) να με βοηθήσει στην Άλγεβρα.
Οι αναφορικές (προσθετικές ή μη περιοριστικές) χωρίζονται με κόμμα από την κύρια πρόταση, όταν προσθέτουν μια ακόμα πληροφορία σχετικά με το ουσιαστικό και δε θεωρούνται απαραίτητο συμπλήρωμα του λόγου. Σημαντικό ρόλο παίζει και το νόημα που θέλουμε να αποδώσουμε.
Βάλε κόμμα εκεί που χρειάζεται .§ Ο λόγος εκφωνήθηκε από τον Νίκο που είναι μαθητής της Γ΄ Γυμνασίου .
§ Τιμωρήθηκαν οι μαθητές που είχαν αργήσει.
§ Η συζήτηση την οποία κάναμε πρέπει να μείνει μεταξύ μας.
§ Ο καθηγητής που μας κάνει Αγγλικά είναι πολύ καλός.
Ασκήσεις
1. Να συμπληρώσετε τα παρακάτω κενά με αναφορικά επιρρήματα και αναφορικές αντωνυμίες, απλές ή εμπρόθετες.
- Στις εφημερίδες βρίσκουμε θέματα ………………… μας ενδιαφέρουν και άλλα ………………… μας αφήνουν τελείως αδιάφορους.
- Δεν έχω ανάγκη από τις συμβουλές σου. Θα κάνω …………………… εγώ θεωρώ σωστό.
- Θα τιμωρηθούν αυστηρά ……………………… ευθύνονται γι΄ αυτήν την καταστροφή.
- Συνάντησα την Ελένη ………………………………. Είχα μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση.
- Τα πράγματα στη νέα μου δουλειά δεν είναι ………………… τα περίμενα.
- ……………………… σταθώ και βρεθώ ακούω να μιλάνε γι΄ αυτόν.
- Έλα να με βρεις ……………………. θέλεις.
- Στην ομάδα μας θα δεχθούμε μόνο ………………………….. έχει τη διάθεση να συνεργαστεί πρόθυμα μαζί μας.
2. Στις παρακάτω περιόδους να βρείτε τις αναφορικές προτάσεις και να προσδιορίσετε ποιες από αυτές είναι επιθετικές και ποιες ελεύθερες, καθώς και το συντακτικό ρόλο τους.
- Αυτοί είναι οι μαθητές που αποβλήθηκαν από το σχολείο μας.
- Σταμάτα να κάνεις πάντα ό,τι σου ζητάει.
- Όσο κι αν με παρακαλέσει, δεν πρόκειται να του κάνω αυτή τη χάρη.
- Δε θυμάμαι πού έχω βάλει το βιβλίο που μου χάρισε.
- Τα ονόματα όσων πέτυχαν στις εξετάσεις θα ανακοινωθούν αύριο το πρωί.
- Διηγήθηκε τα γεγονότα ακριβώς όπως έγιναν.
- Να ακολουθήσεις με προσοχή τις οδηγίες που σου έδωσα.
- Τον βοήθησα όσο μπορούσα περισσότερο.
- Ζήσε τη ζωή σου όπως θέλεις.
- Όποιος βιάζεται σκοντάφτει.
- Αυτό είναι ό,τι ακριβώς χρειαζόμουν αυτή τη στιγμή.
- Όπως ο άνθρωπος δεν μπορεί να ζήσει χωρίς οξυγόνο, έτσι κι εγώ δεν μπορώ να ζήσω χωρίς μουσική.
3. Στις παρακάτω περιόδους να βρείτε τις επιθετικές αναφορικές προτάσεις και να τις διακρίνετε σε περιοριστικές και μη περιοριστικές. Να χωρίσετε με κόμμα από την κύρια πρόταση όσες αναφορικές χρειάζεται.
- Ο ρόλος που διαδραμάτισε στις τελευταίες εξελίξεις υπήρξε καθοριστικός.
- Συνάντησε τυχαία στο δρόμο το φίλο του τον Κώστα που εργάζεται ως υπάλληλος σε μια τράπεζα.
- Ο πατέρας μου που από πολύ νωρίς έχασε και τους δύο γονείς του πέρασε πολύ δύσκολα παιδικά χρόνια.
- Είναι από τους ανθρώπους που ξέρουν τι θέλουν.
- Οι αγρότες φοβούνται πως το πυκνό χιόνι που πέφτει από το πρωί θα προκαλέσει ζημιές στις καλλιέργειες.
- Κανείς δε γνωρίζει τους λόγους που τον οδήγησαν σε παραίτηση.
- Ο ληστής που ήταν οπλισμένος κατάφερε τελικά να διαφύγει.
- Οι οδηγίες που μου έδωσε ήταν εντελώς λανθασμένες.
4. Να υπογραμμίσετε τις αναφορικές προτάσεις, να τις διακρίνετε σε ονοματικές και επιρρηματικές και να βρείτε το συντακτικό ρόλο τους.
- Θα κάνω ό,τι θέλεις εσύ.
- Όποιος προσπαθεί βρίσκει λύσεις.
- Στην Ελλάδα είσαι ό,τι δηλώσεις.
- Προσπάθησε όσο μπορούσε να πετύχει, αλλά δεν τα κατάφερε.
- Πάρε όσα χρήματα θέλεις.
- Έλαμπε από χαρά το πρόσωπό της, όπως ο ήλιος στα χιονισμένα βουνά.
- Όσοι έκαναν εγκαίρως αίτηση κατάφεραν να πάρουν μέρος στο διαγωνισμό.
- Μπορούσα να τον παίρνω τηλέφωνο όποτε ήθελα.
- Όσο κι αν επιμένεις, δεν πρόκειται να σου γίνει το χατίρι.
5. Στις παρακάτω προτάσεις να αντικαταστήσετε την αναφορική αντωνυμία που με εμπρόθετο αναφορικό.
- Ο κύριος που με είδες να μιλάω είναι ο μαθηματικός μου.
- Η πόλη που μένω είναι πολύ γραφική.
- Ο λόγος που σε κάλεσα είναι ότι ήθελα τη γνώμη σου για ένα πολύ σοβαρό θέμα.
- Είναι ο μόνος άνθρωπος που μπορώ να συζητήσω μαζί του σοβαρά.
- Κάποιοι φίλοι μου που επικοινωνούσα παλιότερα έχουν πια χαθεί.
- Δεν έχω διαβάσει καλά το μάθημα που θα διαγωνιστούμε αύριο.
- Εκείνο που είμαι βέβαιος είναι ότι ύστερα απ΄ όλες αυτές τις αποκαλύψεις θα παραιτηθεί.
6. Να αντικαταστήσετε τις υπογραμμισμένες λέξεις ή φράσεις με αναφορικές προτάσεις.
- Δε γλίτωσε κανείς από τους αιχμαλώτους.
- Οι συνεργάτες του τον εκτιμούν βαθύτατα.
- Τα εισαγόμενα προϊόντα κοστίζουν πιο ακριβά από τα εγχώρια.
- Ο πεινασμένος καρβέλια ονειρεύεται.
- Δεν πρέπει να είμαστε αχάριστοι απέναντι στους ευεργέτες μας.
- Προσπάθησε να μεταπείσει τους υποστηρικτές αυτής της άποψης.
