Η ραψωδία αρχίζει με δύο στερεότυπους στίχους που αναφέρονται στην αρχή μιας καινούργιας ημέρας. Η εικόνα έχει και στοιχεία θρησκευτικά, αφού αναφέρεται στην Ηώ. Ο έρωτας της θεάς για το θνητό Τιθωνό παραπέμπει στον έρωτα της Καλυψώς για τον Οδυσσέα. Η επιλογή, επομένως, των συγκεκριμένων στοιχείων δεν έγινε τυχαία.
Στη συγκέντρωση των θεών που πραγματοποιείται την έβδομη ημέρα η Αθηνά παίρνει πρώτη το λόγο παρακάμπτοντας την ιεραρχία. Όμως η βιασύνη της εξηγείται από τους ακόλουθους λόγους :
1. Έχει καθυστερήσει η εκτέλεση του πρώτου μέρους του σχεδίου της, δηλαδή το ταξίδι του Ερμή στο νησί της Καλυψώς.
2. Κινδυνεύει η ζωή του Τηλέμαχου και η Αθηνά αισθάνεται υπεύθυνη γι΄ αυτό.
3. Πρέπει να προλάβουν την επιστροφή του Ποσειδώνα από τη χώρα των Αιθιόπων.
Ο λόγος της Αθηνάς
Προσφώνηση (στ.9) : Η Αθηνά ξεχωρίζει τον πατέρα Δία και αναφέρει όλους μαζί τους υπόλοιπους θεούς ως μακάριους και αθάνατους.
Εισαγωγή (στ.10-14) : Εδώ η θεά διατυπώνει μια γενική άποψη για τη μοίρα των καλών βασιλιάδων που δεν αναγνωρίζεται η προσφορά τους και γι΄ αυτό γίνονται άδικοι και άσπλαχνοι. Εδώ αξιοποιείται από τη θεά η περίφημη αρχή της ανταπόδοσης, σύμφωνα με την οποία ο καθένας κρίνεται και αμείβεται ανάλογα με τα έργα του. Στην περίπτωση όμως του Οδυσσέα η αρχή λειτουργεί αντίστροφα : ο καλός βασιλιάς γνωρίζει την αχαριστία και αγνωμοσύνη των υπηκόων του και ταυτόχρονα οι θεοί τον κρατούν αποκλεισμένο σε ένα νησί παρά τη θέλησή του και σχεδιάζουν την εξόντωση του γιου του.
Κύριο μέρος (στ. 14-25) : Η Αθηνά αναφέρεται ειδικά στην περίπτωση του Οδυσσέα και τα προβλήματα που αντιμετωπίζει αυτή την στιγμή. Στο πρώτο συνέδριο η Αθηνά είχε προβάλει την ευσέβεια του ήρωα, ενώ τώρα προβάλλει την ηθική του προσωπικότητα, ξεκαθαρίζοντας ότι, όταν ένας δίκαιος βασιλιάς δεν αμείβεται αλλά διώκεται ,ανατρέπονται οι ηθικοί κανόνες. Επιπλέον ο Οδυσσέας απειλείται και με το χαμό του γιου του, πληρώνοντας έτσι πολύ ακριβά την ευσέβεια και την ηθική του ανωτερότητα. Συνεπώς, είναι επιτακτικό το αίτημα για τη σωτηρία του.
Η απάντηση του Δία
Επιτιμά την κόρη του αλλά κατανοεί τη βιασύνη της και γι΄ αυτό ανανεώνει την αρχική απόφαση για την επιστροφή του Οδυσσέα στην Ιθάκη, νομιμοποιεί την εκδίκηση που πρέπει να πάρει ο Οδυσσέας από τους μνηστήρες (προοικονομώντας τη μνηστηροφονία) και εξουσιοδοτώντας την Αθηνά να αναλάβει προσωπικά τη σωτηρία του Τηλέμαχου (προοικονομώντας τη σωτηρία του).
Η λύση από τον ακροατή (τεχνική του Ομήρου)
Ο Δίας παρουσιάζεται να γνωρίζει το θέμα της εκδίκησης που έθιξε η Αθηνά στον Τηλέμαχο. Όμως αυτό το γνωρίζουν μόνο οι ακροατές. Όταν ένα πρόσωπο της ιστορίας παρουσιάζεται να γνωρίζει κάτι που αποκλείεται να το έχει ακούσει προηγουμένως αλλά το έχει ακούσει ο ακροατής, είναι σα να έχει γίνει γνωστό και σε αυτό το πρόσωπο.
Ο λόγος του Δία στον Ερμή
Ο λόγος έχει πλήρη δομή :
Προσφώνηση (στ. 35)
Κύριο μέρος (στ. 36-46) : δίνεται εντολή στον Ερμή για το ταξίδι στο νησί της Καλυψώς και προδιαγράφεται η πορεία των γεγονότων.
Επίλογος (στ. 47-49) : Ο Δίας διαβεβαιώνει ότι η επιστροφή του Οδυσσέα είναι θέλημα της Μοίρας.
Η μετάβαση του Ερμή στο νησί της Καλυψώς είναι στοιχείο πλοκής (καθώς προωθεί την εξέλιξη) και προετοιμάζει την επιστροφή του Οδυσσέα (προοικονομία : Η Καλυψώ θα υποχρεωθεί να σεβαστεί την απόφαση των θεών, γιατί κανείς δεν μπορεί να αντιταχθεί στη θέληση του Δία και ο Οδυσσέας θα επιστρέψει στην Ιθάκη). Με τον προγραμματισμό του Δία ο ποιητής μας προϊδεάζει για όσα θα ακολουθήσουν (προσήμανση).
Η εικόνα του Οδυσσέα ως ιδανικού βασιλιά
Ο Όμηρος μέσα από μια εξιδανικευμένη παρουσίαση της βασιλείας μας δίνει τα βασικά γνωρίσματα που θα πρέπει να διακρίνουν έναν βασιλιά :
- να είναι πρόθυμος, ήπιος, νηφάλιος
- να γνωρίζει και να εφαρμόζει το δίκαιο
- να μην είναι άσπλαχνος προς τους υπηκόους του
- να μην παρανομεί
- να είναι γλυκός σαν πατέρας
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου